bosco Założycielem Stowarzyszenia Współpracowników Salezjańskich jest św. Jan Bosco (1815-1888), wielki wychowawca młodzieży i założyciel Rodziny Salezjańskiej. W 1855 r. powołał on w Turynie Towarzystwo św. Franciszka Salezego, które zajęło się opieką i ewangelizowaniem młodzieży biednej, opuszczonej i zagrożonej demoralizacją. „Daj mi duszę, resztę zabierz” – taka była dewiza streszczająca w sobie zarówno posłannictwo, jak i styl pracy Apostoła młodzieży. Dzieło ks. Bosco rozprzestrzeniło się niezwykle dynamicznie, najpierw w ojczystych Włoszech, później na całym świecie. Wszędzie doskonale sprawdzał się opracowany przez Założyciela prewencyjny program wychowawczy, który jest aktualny do dziś. Obok zgromadzenia męskiego powstały kolejne wspólnoty: żeńska – Córki Maryi Wspomożycielki, oraz Współpracownicy Salezjańscy, stowarzyszenie skupiające ludzi świeckich, założone osobiście przez ks. Bosco. Oczytał on znaki czasu na długo przed dekretem Soboru Watykańskiego II o apostolstwie świeckich i niestrudzenie głosił, że w winnicy Pańskiej starczy pracy dla wszystkich. Z tej orientacji zrodziła się idea powołania Stowarzyszenia Współpracowników Salezjańskich jako gałęzi Rodziny Salezjańskiej, gromadzącego osoby będące w świecie, nie izolujące się od codziennego życia, nie składające uroczystych ślubów, ale zarazem biorące odpowiedzialność za świat i Kościół
w tym samym duchu co salezjanie. Po różnorodnych doświadczeniach i wnikliwej refleksji nad rolą swoich świeckich współpracowników, ks.Bosco opracował w 1876 r. Regulamin Współpracowników Salezjańskich. Pragnął on powołać operatywne zjednoczenie chrześcijańskie. Słowo „współpracownik” zakładało zjednoczenie ze Zgromadzeniem salezjanów i podejmowanie wspólnych zadań.

Celem podstawowym, jaki wyznaczył Stowarzyszeniu jego Założyciel, było, aby jednym sercem i jedną duszą doprowadzić do realizacji „ważnej sprawy, wielkiego planu zbawienia wiecznego”. Przeznaczeniem i celem istnienia każdego człowieka jest pójście drogą zbawienia, czyli do spotkania z Bogiem. Świętość stanowi więc główny cel ludzkiej egzystencji, także współpracowników salezjańskich, którzy mają łączyć swe wysiłki z zakonnikami, zwłaszcza w wychowaniu młodych ludzi.
„Liczni wierni chrześcijanie – pisał ks.Bosco – by łatwiej zdobyć doskonałość i zapewnić sobie zbawienie, chętnie opuściliby świat dla uniknięcia niebezpieczeństwa potępienia, zapewniając sobie spokój serca i w ten sposób spędzając swoje życie w samotności i miłości naszego Pana Jezusa Chrystusa.. Jednakże nie wszyscy są powołani do tego stanu. Wielu zupełnie przeszkadza w tym wiek, wielu warunki życiowe, wielu zdrowie, jednym słowem mnóstwo innych przeszkód w zakresie powołania. Właśnie po to, by odpowiedzieć na to tak rozpowszechnione pragnienie, proponujemy pobożne Stowarzyszenie św. Franciszka Salezego”. Ks.Bosco usiłował wprowadzić do swoich Konstytucji zakonnych rozdział o członkach „zewnętrznych” i uważał świeckich współpracowników oraz współpracownice za osoby zakonne w świecie, realizujące salezjański charyzmat. Jednak wbrew intenjom wyższych przełożonych aż II wojny światowej Współpracownicy Salezjańscy uważani byli przede wszystkim za zwykłych dobrodziejów Zgromadzenia.
Dopiero atmosfera, w której dojrzewał ostatni sobór, wprowadziła ważne zmiany w podejściu do świeckich współpracowników salezjanów. Pius XII wyznaczył Współpracownikom ważny program, a Stowarzyszeni zostało wpisane do ruchów apostolskich ludzi świeckich. Następnie Sobór Watykański II spowodował odnowę Regulaminu,
nie modyfikowanego od czasów ks.Bosco. Nowa wersja Regulaminu Życia Apostolskiego została zatwierdzona przez Stolicę Apostolską 9 maja 1986 r. i ogłoszona przez przełożonego generalnego 24 maja tego samego roku. Nakreślone są w nim nowe zadania Współpracownika Salezjańskiego na miarę współczesnych wezwań, a także na nowo sformułowano jego tożsamość, ducha, misję oraz organizację Stowarzyszenia.
Art.1 Regulaminu Życia Apostolskiego stwierdza:Zaangażować się jako współpracownik to odpowiedzieć na powołanie salezjańskie, przyjmując specyficzny sposób życia Ewangelią i uczestniczyć w posłannictwie Kościoła”.

Współpracownik Salezjański jest katolikiem, przeżywającym wiarę w świecie w duchu apostolskim ks.Bosco. Młodzi ludzie są dla niego szczególnie ważną częścią społeczeństwa. Współpracownik troszczy się o młodzież i pragnie wskazać jej autentyczne wartości. Stara się zdobyć zaufanie młodzieży, szuka nowych dróg dotarcia do niej i pomaga w dokonywaniu mądrych wyborów życiowych. Wypełniając swoje powołanie wśród młodzieży i ludzi ubogich,pozostaje w łączności z innymi grupami Rodziny Salezjańskiej, działa dla dobra Kościoła i społeczeństwa w miarę swoich możliwości. Współpracownik jest więc „prawdziwym salezjaninem” w świecie, świeckim (lub kapłanem diecezjalnym), który nie wiążąc się ślubami zakonnymi, realizuje swoje własne powołanie do świętości poprzez służbę młodzieży w duchu ks.Bosco. Tym samym tożsamość Współpracownika posiada trzy cechy charakterystyczne: jest chrześcijańska i katolicka, jest świecka, jest salezjańska. Osoby innych wyznań mogą sympatyzować lub współdziałać z jakąś grupą Współpracowników, lecz nie mogą być członkami Stowarzyszenia.

Zaangażowanie Współpracowników jest natury apostolskiej. Współpracownik uroczyście składa Przyrzeczenia – poprzedzone okresem przygotowania, trwającym od 1,5 roku do 2 lat. Zobowiązuje się wówczas do życia według ewangelicznego planu Stowarzyszenia i staje się jego pełnoprawnym członkiem. Współpracownik – „salezjanin w świecie” – „pragnie naśladować Jezusa Chrystusa, człowieka doskonałego, posłanego przez Ojca na służbę wobec ludzi i wobec świata”. W tym celu stara się w zwyczajnych warunkach życia realizować ewangeliczny ideał miłości Boga i bliźniego, przed wszystkim we własnej rodzinie, gdyż chrześcijańscy małżonkowie powinni być pierwszymi głosicielami wiary
i wychowawcami, tworząc wraz z najbliższymi to, co Sobór Watykański II nazywa „Kościołem domowym”. Współpracownik salezjański apostołuje też w środowisku zawodowym i parafii przez włączanie się w zespoły liturgiczne, Żywy Różaniec, działalność Rodziny Rodzin.

Organizacji Stowarzyszenia Współpracowników patronuje i spaja ją Zgromadzenie salezjańskie
. Z wyraźnej woli ks.Bosco przełożony generalny salezjanów jest przełożonym Stowarzyszenia i spełnia w nim funkcję najwyższego moderatora. Czuwa, by Stowarzyszenie było wierne Założycielowi, i wspiera jego rozwój. Obecnie jest nim ksiądz generał Juan Vecci. We współpracy z jednym członkiem swojej Rady, zwanym radcą ds. Rodziny Salezjańskiej, czuwa nad współpracą Stowarzyszenia z pozostałymi gałęziami Rodziny Salezjańskiej. W wykonywaniu tych zadań opiera się na pomocy Konsulty Światowej Współpracowników, której obecnie przewodniczy Roberto Lorenzini. W terenie łącznikami przełożonego generalnego są inspektorzy salezjańscy. W Polsce istnieją cztery inspektorie, a w nich Rady Inspektorialne Współpracowników, na czele których stoją koordynatorzy inspektorialni. Łącznikami z inspektorami są ich delegaci.
Aby zapewnić bardziej owocną działalność i skuteczniejszą współpracę między inspektoriami za zgodą przełożonych wyższych 10 listopada 1996 r. została powołana

Konferencja Krajowa Stowarzyszenia Współpracowników Salezjańskich. Funkcję w Radach pełni się przez trzy lata, z możliwością przedłużenia o jedną kadencję.

Podstawową komórką jest wspólnota lokalna. Istnieją one prawie przy każdej parafii salezjańskiej i przy większości domów zakonnych sióstr salezjanek. W Polsce istnieją także dwie wspólnoty działające przy parafiach diecezjalnych.

Współpracownik w każdych okolicznościach powinien bezinteresownie służyć bliźnim, zwłaszcza ludziom młodym. Ponieważ stara się być wierny Ewangelii i wskazaniom Kościoła, aktywnie angażuje się w życie społeczne, kulturalne, gospodarcze i polityczne. Odrzuca wszystko to, co powoduje niesprawiedliwość i prześladowanie, wyklucza przemoc,
oraz stara się usunąć ich przyczyny. Stara się kształtować myślenie i zwyczaje, prawa i struktury środowiskowe, w których żyje, tak aby były zgodne z Ewangelią. Wielu radnych i członków zarządów miast i gmin w Polsce należy do Stowarzyszenia.

Współpracownik działa według formuły ks.Bosco: „kształtować uczciwych obywatelil i dobrych chrześcijan”. Dlatego uczy młodzież prawdziwych wartości – prawdy, wolności, sprawiedliwości, poczucia wspólnego dobra i służby. Wychowuje ją do spotkania z Chrystusem Zmartwychwstałym poprzez wiarę i sakramenty, tak aby odnalazła w Nim sens życia i wzrastała jako „nowi ludzie”. Celem Współpracownika salezjańskiego jest dojrzałość chrześcijańska wychowanka, wymagająca od tegoż, by budował swoją osobowość na Jezusie Chrystusie i Jego orędziu. W ten sposób realizowana jest koncepcja św.Jana Bosco, głosząca, że misja wychowawcza realizowana w duchu wierności wobec „Ojca i Nauczyciela Młodzieży” pochodzi od Boga, który nas powołuje i wyznacza w Kościele i świecie konkretne miejsce.

Typowymi zajęciami Współpracowników są: katechizacja i formacja chrześcijańska, animacja grup i ruchów młodzieżowych i rodzinnych, współpraca z ośrodkami wychowawczymi o szkolnymi, podejmowanie działań mających uchronić młode pokolenie przed alkoholizmem, narkomanią, rozwiązłością seksualną propagowaną przez współczesne środki masowego przekazu, organizacja różnych akcji młodzieżowych, jak: dni młodości, zimowiska, kolonie, obozy, wczaso-rekolekcje, pielgrzymki, walka z aborcją i eutanazją, służba na rzecz ubogich i działalność charytatywna, pomoc narodom cierpiącym głód i niedostatek, ofiarom wojen i kataklizmów. Równie ważnym elementem działania jest praca misyjna i współdziałanie w dialogu ekumenicznym. Ostatnio powstało Wydawnictwo Współpracowników Księdza Bosco, które dzięki drukarni prowadzonej przez członka Stowarzyszenia publikuje literaturę i materiały o treści religijnej.

Dotychczas zostały wydane m.in.: „Materiały formacyjne”, „List do Współpracowników” autorstwa ks.Egidio Vigano, „Ojciec i Nauczyciel młodzieży” Jana Pawła II, „Karta Jedności Rodziny Salezjańskiej”.

Obecnie jest w Polsce ok. 2800 Współpracowników Salezjańskich zaangażowanych w 68 wspólnotach (dane z końca 1998 r.). Stowarzyszenie posiada osobowość prawną. Pomaga to w uzyskiwaniu funduszy na przeprowadzanie akcji młodzieżowych itp.

Źródło: Alina Petrowa-Wasilewicz „Leksykon ruchów i stowarzyszeń w Kościele”